Premia, podwyżka albo kilka dodatkowych zleceń mogą sprawić, że roczny dochód przekroczy 120 000 zł. Nie oznacza to jednak, że cały zarobek zostanie opodatkowany stawką 32%. Wyjaśniam, jak działa drugi próg podatkowy, które legalne rozwiązania mogą ograniczyć podstawę opodatkowania i kiedy wspólne rozliczenie z małżonkiem daje największą korzyść.
Najważniejsze sposoby na ograniczenie podatku przy wyższych dochodach
- 32% dotyczy tylko nadwyżki ponad 120 000 zł dochodu opodatkowanego skalą.
- IKZE, koszty i składki społeczne mogą obniżyć dochód przed obliczeniem podatku.
- Wspólne rozliczenie małżonków może w praktyce przesunąć próg dla łącznych dochodów do 240 000 zł.
- Ulgi podatkowe często zmniejszają sam podatek, ale nie zawsze chronią przed wejściem w drugi próg.
- Fikcyjne koszty i sztuczne przesuwanie wypłat nie są bezpiecznym sposobem na niższy PIT.
Najpierw sprawdź, od czego naprawdę zależy drugi próg
W 2026 roku skala podatkowa wynosi 12% do 120 000 zł podstawy obliczenia podatku oraz 32% od nadwyżki ponad tę kwotę. Próg dotyczy dochodu, a nie samego przychodu czy wynagrodzenia brutto. To rozróżnienie ma ogromne znaczenie, bo od przychodu odejmuje się między innymi koszty uzyskania przychodu i niektóre składki.
Jeśli po rozliczeniu wychodzi 135 000 zł dochodu, stawka 32% obejmuje tylko 15 000 zł nadwyżki. Pozostała część jest liczona według niższej stawki. Z mojego punktu widzenia to najczęstsze nieporozumienie związane z tym tematem, dlatego nie warto podejmować nerwowych decyzji wyłącznie na podstawie kwoty brutto na pasku wynagrodzeń.
| Podstawa obliczenia podatku | Sposób obliczenia |
|---|---|
| Do 120 000 zł | 12% minus kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł |
| Powyżej 120 000 zł | 10 800 zł plus 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł |
Przy umowie o pracę pracodawca pobiera zaliczki według bieżących informacji, ale ostateczny wynik powstaje dopiero w zeznaniu rocznym. Dlatego wyższa zaliczka w ostatnich miesiącach nie zawsze oznacza, że zapłacisz dokładnie tyle po złożeniu PIT.
Legalne sposoby na obniżenie dochodu przed końcem roku
Najbardziej praktyczne rozwiązania to te, które faktycznie zmniejszają podstawę opodatkowania. Trzeba jednak działać przed końcem roku podatkowego i zachować dokumenty potwierdzające prawo do odliczenia.
Wpłata na IKZE
Wpłaty na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego można odliczyć od dochodu. W 2026 roku limit wynosi 11 304 zł, a dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą 16 956 zł. Przy dochodach w drugim progu maksymalna wpłata może ograniczyć podatek nawet o około 3 617 zł przy zwykłym limicie, zakładając możliwość pełnego odliczenia według stawki 32%.
IKZE nie jest jednak magicznym sposobem na całkowite uniknięcie podatku. To przede wszystkim rozwiązanie emerytalne, a wypłata środków po spełnieniu warunków jest opodatkowana ryczałtem 10%. Traktuję tę ulgę jako sensowne połączenie oszczędzania i bieżącej korzyści podatkowej, ale tylko wtedy, gdy pieniądze mogą zostać odłożone na dłużej.
Rzeczywiste koszty uzyskania przychodu
Pracownik może korzystać z ustawowych kosztów uzyskania przychodu, a przedsiębiorca rozliczający się na skali może uwzględniać wydatki związane z działalnością. Koszt powinien mieć związek z uzyskaniem przychodu, być właściwie udokumentowany i nie może służyć wyłącznie obniżeniu podatku.
W praktyce przedsiębiorcy często zapominają o sprzęcie, oprogramowaniu, usługach księgowych, szkoleniach czy części kosztów eksploatacji samochodu, jeśli spełniają ustawowe warunki. Nie zachęcam jednak do kupowania niepotrzebnych rzeczy tylko po to, by „uciec” przed progiem. Wydatek 10 000 zł nie daje 10 000 zł oszczędności, lecz jedynie obniża podstawę opodatkowania.
Przeczytaj również: Jak uniknąć zakalca? Sprawdzone triki na idealne ciasto
Składki społeczne i darowizny
Zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne, o ile nie zostały wcześniej zaliczone do kosztów, mogą obniżyć dochód. Podobnie działają wybrane darowizny, między innymi na cele pożytku publicznego, kult religijny czy krwiodawstwo. W przypadku wielu darowizn obowiązuje wspólny limit 6% dochodu lub przychodu, zależnie od źródła dochodu.
Darowizna nie jest sposobem na zarobienie pieniędzy, lecz część jej wartości może zmniejszyć podstawę opodatkowania. Przy oddawaniu krwi odliczenie wylicza się według stawki 130 zł za litr, z zachowaniem ustawowego limitu. Trzeba mieć dokumenty potwierdzające przekazanie darowizny albo zaświadczenie z centrum krwiodawstwa.
Wspólne rozliczenie może przesunąć próg
Dla małżonków wspólne rozliczenie bywa najskuteczniejszym rozwiązaniem, gdy jedna osoba zarabia wyraźnie więcej od drugiej. Podatek liczy się od połowy łącznego dochodu, a następnie wynik mnoży przez dwa. Jeżeli po odliczeniach wspólny dochód wynosi 240 000 zł, połowa to 120 000 zł, więc całość może pozostać w pierwszym przedziale skali.
Przykład jest prosty. Przy dochodach 180 000 zł i 60 000 zł wspólne rozliczenie daje średnio 120 000 zł na osobę. Przy osobnym rozliczeniu pierwsza osoba przekroczyłaby próg, natomiast przy rozliczeniu razem nadwyżka może zostać rozłożona między małżonków.
Warunkiem jest między innymi pozostawanie w małżeństwie i istnienie wspólności majątkowej przez wymagany okres. Podobny mechanizm preferencyjnego rozliczenia może dotyczyć osoby samotnie wychowującej dziecko, jeśli spełnia ustawowe warunki.
Wspólne rozliczenie nie zawsze będzie korzystne. Jeśli oboje małżonkowie mają podobne, wysokie dochody, różnica może być niewielka. Trzeba też sprawdzić, czy dochody pochodzą ze źródeł, które można objąć takim zeznaniem.
Ulgi, które zmniejszają podatek, ale nie zawsze próg
To ważne rozróżnienie. Odliczenie od dochodu może pomóc nie przekroczyć progu, natomiast odliczenie od podatku obniża końcową kwotę do zapłaty, ale nie zmienia podstawy, od której liczy się stawkę 32%.
| Rozwiązanie | Co zmniejsza | Na co uważać |
|---|---|---|
| IKZE | Dochód | Obowiązuje roczny limit wpłat, a środki są przeznaczone na oszczędzanie emerytalne |
| Darowizny | Dochód | Potrzebne są potwierdzenia i obowiązują limity |
| Ulga rehabilitacyjna | Dochód | Dotyczy określonych wydatków i osób uprawnionych |
| Ulga na dziecko | Podatek | Nie obniża dochodu używanego do ustalenia progu |
| Ulga termomodernizacyjna | Dochód | Dotyczy właścicieli lub współwłaścicieli budynków i konkretnych wydatków |
Przy wysokich dochodach znaczenie mogą mieć także ulga rehabilitacyjna, termomodernizacyjna oraz ulgi rodzinne, jeśli spełniasz ich warunki. Nie zakładałbym jednak z góry, że każda ulga zadziała w ten sam sposób. Najpierw trzeba sprawdzić, czy pomniejsza dochód, czy dopiero wyliczony podatek.
Nie myl też IKZE z IKE albo PPK. IKE i PPK mogą być dobrym sposobem długoterminowego oszczędzania, ale sama wpłata na te rozwiązania nie daje takiego bieżącego odliczenia od dochodu jak IKZE.
Czego nie robić, żeby nie narobić sobie problemów
Najgorszym pomysłem jest tworzenie fikcyjnych kosztów, kupowanie zbędnego sprzętu albo podpisywanie umów bez rzeczywistego świadczenia. Kontrola może zakwestionować taki wydatek, a wtedy dochodzą odsetki i ewentualne sankcje.
Nie warto też odrzucać podwyżki lub premii tylko dlatego, że pojawia się ryzyko wejścia w drugi próg. Opodatkowana wyższą stawką jest wyłącznie nadwyżka, więc dodatkowy dochód nadal zwiększa kwotę pozostającą w kieszeni.
Ostrożność zachowałbym również przy zmianie formy opodatkowania działalności gospodarczej. Podatek liniowy albo ryczałt mogą być korzystne w konkretnym modelu biznesowym, ale wpływają na składkę zdrowotną, dostęp do ulg, koszty i wspólne rozliczenie z małżonkiem. Sama zmiana stawki nie jest automatycznie sposobem na niższe obciążenia.
Przesuwanie wypłaty na styczeń również nie zawsze zadziała. Decydują zasady powstania przychodu i moment jego otrzymania, a nie samo życzenie podatnika. Przy większych kwotach najlepiej sprawdzić konkretną umowę z księgowym lub doradcą podatkowym.
Prosty plan działania przed rozliczeniem PIT
- Policz przewidywany dochód roczny, a nie tylko sumę wynagrodzeń brutto.
- Sprawdź, czy masz prawo do odliczeń od dochodu, szczególnie IKZE, składek i darowizn.
- Jeśli jesteś w małżeństwie, porównaj rozliczenie osobne i wspólne.
- Oddziel ulgi zmniejszające dochód od tych, które obniżają dopiero podatek.
- Zbierz faktury, potwierdzenia przelewów i zaświadczenia przed złożeniem zeznania.
Najrozsądniej zacząć analizę kilka miesięcy przed końcem roku, bo wtedy można jeszcze zaplanować wpłatę na IKZE, darowiznę albo wydatek firmowy. Jeśli decyzja zapada dopiero przy wypełnianiu PIT, część możliwości może być już zamknięta.
Najlepsza strategia zależy od twojego źródła dochodu
Pracownik najczęściej skorzysta na prawidłowym rozliczeniu kosztów, IKZE, dostępnych ulgach oraz wspólnym zeznaniu z małżonkiem. Przedsiębiorca powinien dodatkowo przeanalizować koszty działalności, składki i formę opodatkowania, ale bez podejmowania pochopnych zmian pod koniec roku.
Najważniejsza zasada jest prosta: nie trzeba za wszelką cenę unikać samego progu. Trzeba sprawdzić, jaka część dochodu go przekracza, wykorzystać legalne odliczenia i nie wydawać pieniędzy tylko po to, by zapłacić mniej podatku. Takie podejście zwykle daje lepszy efekt niż polowanie na przypadkowy „podatkowy trik”.
